Кечуа тілінде ән салу: Renata Flores және Q’pop

Перудің қалалық орталықтары мен цифрлық ленталарында кечуа тілі мұражай экспонаты немесе тарихи реликт ретінде қарастырылмайды. Ол сабвуферлер, поп-хуктар және гиперпоп-құрылымдар арқылы өтіп жатыр. Соңғы бірнеше жылда бір топ өнерпаздар байырғы тілді тікелей би алаңдарына шығарып, аймақтық Анд инструменттері мен дәстүрлі ырғақтарды заманауи урбандық продакшн, реггетон, трэп және K-pop стилімен ұштастырды. Жанкүйерлер мен жергілікті медиа кең түрде Q-pop және урбандық фьюжн деп топтастырған бұл қозғалыс заманауи поп дәлдігімен жұмыс істейді.

Осы жергілікті ротацияның алдыңғы қатарында Avril Navarro тұр. Аякучо қаласынан шыққан Navarro алғашында 15 жасында La Voz Kids бағдарламасында назар аудартты, кейін 2024 жылдың соңында 18 жасында “Viaje” синглымен жеке әртіс ретінде танылды. Өз стилін кечуа тіліндегі перулық урбандық фьюжн деп анықтайтын Navarro ауыр салмақты серіктестермен жұмыс істеді: Latin Grammy жүлдегері Gustavo Ramírez және Аякучо продюсері әрі диджейі Kayfex. Оның дыбысы тікелей клубтық ырғаққа сүйенеді: оның дебюттік бес тректі EP-і Mi Eterno Kuyaycha ол “qumbias” деп атайтын нәрсені ұсынады, продюсер Kiwan-мен бірге Los Destellos-тың “Elsa” сияқты негізгі перулық кумбия каталогын қайта ойластырып, урбандық перкуссия, Анд элементтері және кечуа тіліндегі сөздерді Marci la Anomalía-мен бірге “Qamuy Qamuy” сияқты тректермен араластырады.

Жоғары энергиялы электрондық эксперименттер жолы Qorianka, яғни Gardenia Reynoso жобасы арқылы да бірдей жылдам жүреді. Оның 2025 жылдың ақпанындағы “Upallay” синглы—оның алғашқы түпнұсқа композициясы—гиперпоп текстуралары, K-pop вокалдық құрылымдары және Анд фольклорлық аранжировкалары арасында өткір кесіледі. Гибридтік тәсіл онлайнда бірден резонанс тудырды, бір тыңдаушы видеоның астына “Me encanra que puedo captar la influencia del kpop pero también reconozco los sonidos de la música andina” (“K-pop ықпалын сеземін, бірақ Анд музыкасының дыбыстарын да танимын, бұл маған ұнайды”) деп жазды.

Сол электрондық және поп палитрасын SÖFY бөліседі, ол интернет-каверлер жариялаудан Corazón Imperial студиялық альбомымен толыққанды релиздерге көшті, испан және кечуа тілдерінде кезектесіп айтады. 2023 жылдың қазанындағы “KILLACHKINMI” және 2025 жылдың наурызындағы “FANTASÍA” сияқты релиздер арқылы эволюциясын бақылай отырып, ол Аякучодағы және бүкіл елдегі жас аудиториямен тікелей байланысатын айрықша поп идентитін бекітті.

Q-pop тікелей негізін Ленин Тамайо ұстап тұр. Бастапқыда бұл тегтің жалғыз өкілі ретінде әрекет еткен Тамайо оңтүстіккореялық поптың синхрондалған хореографиясын, өткір әуендерін және таза вокалын алып, оларды анд таулы аймағының ырғақтарына бекітті. 2025 жылдың наурызында ол өзінің AMARU II жобасынан кесілген “LA LLAQTA” лирикалық видеосын ұсынды, стильдің перкуссиялық шабуылы мен кечуа тіліндегі өлеңін одан әрі күшейтті.

Солтүстік шекараның арғы жағында, Эквадорда кичва тіліндегі жастар қозғалысы ұқсас серпінде. Отавалоның Пeguche қауымдастығында орналасқан алты мүшелі Mana Maymanda тобы көп жылдар бойы заманауи байырғы попты өз ана тілінде бекітіп келеді, бұл 2018 жылғы 14 әнді Kashnamari альбомына дейін барады. Олардың 2025 жылдың ақпанындағы “Juyashka Panigu” шығармасы — Роберто Лема жазған және Рэндалл Балестероспен бірге аранжировкаланған — Отавало қауымдастығының өмірлік тақырыптарын нақты, қолжетімді аранжировкалармен ұштастырады, “Ayapa Churi” сияқты тректерде Grande Liga Records-пен жазылған студиялық каталогты жалғастырады.

Осы толқынның бүкіл негізі Аякучо қаласынан шыққан Рената Флореске барып тіреледі. Флорес алғаш рет 2015 жылы жергілікті қабылдауды өзгертті, оның Майкл Джексонның “The Way You Make Me Feel” әнінің кечуа тіліндегі кавері 2,2 миллионнан астам қаралым жинады. Флорес вирустық жаңалықтар жолында қалмай, өз дыбысын шикі латын трэпі, хип-хоп, реггетон және электрондық продакшнға итермеледі, агрессивті барлардың астына дәстүрлі анд аспаптарын қосты. Оның жергілікті урбандық ландшафтқа әсері Wariwillka-ның екі жүзжылдық рэп туындысы “Tusuriy (Bailemos)” сияқты көше деңгейіндегі құбылыстармен қатар жүрді, ол YouTube-те вирустық “Tusuriy challenge” тудырып, байырғы рэпті тікелей ұлттық теледидарға шығарды. 2025 жылға қарай Флорес өзінің кечуа тіліндегі түпнұсқа композицияларын мейнстрим платформаларға шығарып, Viña del Mar фестивалінде “Kutitika” әнін ұсынды.

Флорес сондай-ақ дыбысты кеңірек континентке байланыстырды. 2025 жылдың наурызында ол Колорадода өскен мексикалық байырғы рэппер Xiuhtezcatl-мен “SÍGUEME” трегі үшін бірікті, ол оның TONATIUH альбомы үшін жазылған. Бір жылдан астам уақыт бойы жасалған трек Xiuhtezcatl-ді оңтүстікке Пункупата мен Аякучода түсірілім жасауға әкелді, заманауи хип-хоп продакшнында испан, науатль және кечуа тілдерін араластырды.

Дыбыс кейде сыртқа да таралады — Тамайо жақында өзінің Q-pop сетін Тайландқа апарып, жергілікті Berry Berry тобымен сахнада бірлесіп өнер көрсетті — бірақ негізгі аудитория жергілікті болып қала береді. Ол Кайфекс пен Киванмен Ayacucho-дағы жазу сессияларында, Avril Navarro-ның кумбия бас-сызықтары ойналып жатқан би алаңдарында және “Upallay”-ды жаңадан ашып жатқан жасөспірімдердің құлаққаптағы микстерінде өмір сүреді.

Дереккөздер

admin

From the YouTube conversation

@dominguezmartinezxochiquet3603
Xiuhtezcatl, as an indigenous myself living in Mexico and having endured discrimination by my own people, I'm glad that you do what you do! Thank you for having the power and courage to raise our voices!
Thank you so much! Love you!
Don't you ever stop doing what you do! 🥹
We'll always support you!!!!❤️❤
♥ 523
- @Soeiaelliotclark
  No importa dónde vaya, yo sé de dónde soy.
  Sigue, sígueme hasta llegar al sol. Los Camino se unen, la profecia cumple.
  El Condor desde el sur, la águila del Norte. We have to fight false narratives.
  
  The last line is the most important. America has a superiority complex, and always has. We, as people, have believed for so long, and a lot of people still believe that we are the eagle and the people who have helped us build this country are the vultures of the south, when we have built our system and our country off the backs of Mexican families, who have helped hold our economy together. We are not better. America's complex has ruined and crashed our economy, and any stability we have, for a long time.
  
  Go back to the first line. "no importa dónde vaya, yo sé dónde soy."
  It doesn't matter where you are going.
  Yet,
  You know who you are, despite what has been deeply ingrained in our ungrateful people, our systematic failures. You know who you are, you know the people who will stand by you, and who will be true. The people who see you, face-to-face, look you in your eyes, as you are equal.
  Listen to that, not the people who will hold you back from being the person you are. Share your indigenous culture, and let the unity happen. It's the only way we grow and progress as a society. We have to continue bridging gaps. ❤
  ♥ 10
@fabioandresromanellivillot4470
Ok, yo no hablo nahuatl ni quechua, pero esto me hizo llorar. ¡Arriba nuestros pueblos indígenas! Esto es el alma de nuestros países, por más que se empeñen en olvidarlo y querer adoptar una cultura cuyo valor principal es el consumismo voraz y el materialismo radical.
♥ 609
- @turtle4llama
  We speak the languages of our oppressors. We can restore what was taken.
  ♥ 14
- @pipapipapo
  @ceciliatorres5341 jajajajaj dice tonterías señora. Seguir teniendo identidad de los pueblos originarios es lo correcto, obvio en estos tiempos se tiene que adaptar la cultura y descartar las cosas que no están bien. Usted cree que los franceses niegan sus danzas y vestimenta antigua? los noruegas acaso odian que hayan sido vikingos? los italianos odian haber sido romanos? los chinos odian sus dinastías? Es horripilante que un mexicano odie su propia cultura e historia. Sus palabras demuestran su falta de identidad y su baja autoestima.
  ♥ 7
@rapsabdur
Saludos desde las Tierras ancestrales de la Nación Gunadule en Panamá, seguimos resistiendo por medio de nuestra arte. 🔥
♥ 313
- @Xiuhtezcatl
  Fuerza a la resistencia de tu pueblo!
  ♥ 26
- @juanvasquez2050
  Saludos desde Perú - chiclayo tierra de los Moches y el señor de Sipan y Huaca Rajada
  Tengo 67 años y me gusta el movimiento urbano y más si trata de recuperar y afianzar nuestras ancestrales culturas.
  ♥ 17
@brendamusicaec
La profecía es cierta. ❤🪶🦅✊🏽 Admiración total por su arte y música, hermanos. Acá una compañera música desde Ecuador! ¡Arriba! ✨🙌🏼🤗
♥ 564
- @javiergarzontorres112
  El agua, la tierra, el aire, el sol. Y esos elementos que nos impulsan a la lucha, al amor. El alma secreta de las cosas. La conciencia universal. La memoria ancestral. La esperanza de un mundo mejor...
  ♥ 17
- @harrypatel4575
  Can you teach me your language.
  ♥ 9
@shainniasu2721
As someone who has ancestral history from Canada to Mexico to Peru, and has been following both of you for a long time, this is so meaningful. From Alaska to Argentina, we are all cousins. This is our land and it is only ours to shape. Together.
♥ 143
- @Xiuhtezcatl
  The land knows now borders <3
  ♥ 18
- @shainniasu2721
  @ more now than ever
  ♥ 1
@albertowirz
Lo máximo. Renata es una de las mejores artistas que tenemos en Perú.
♥ 157
- @juanvasquez2050
  Pero lamentablemente no tiene acogida, en cambio alejandra baigorrea y leslie saw son más conocidas 😢 Renata, Liberato Kani, Ushpa y otros son los verdaderos representantes de Perú
  ♥ 8
- @vilma7407
  @juanvasquez2050 Bueno pero nunca es tarde para conocerla y hacerla famosa.
  ♥ 2
@AcademicChola
Ver la unión de la águila (donde vivo 🇨🇦) y el cóndor (donde nací 🇵🇪) en la canción y en tantos elementos artísticos del video fue increíble! Gracias por darnos este regalito, Renata y Xiuhtezcatl. 🫶🏽🤎
♥ 142
@LisMed-i4m
Hermosa y poderosa colaboración 😍Recordemos que tenemos una herencia cultural que debemos proteger y honrar. 🇵🇪 y 🇲🇽 juntos somos lo más.
♥ 117
@Crystalline-scribe
Wow this song is so beautiful and powerful! As a Peruvian, I grew up feeling ashamed of my indigenous roots as the “paisanos” are considered lower than lower class in Peru, which is really sad.

Seeing her sing in Quechua and be proud of our indigenous roots was so powerfully liberating to me and I teared up seeing her dance in the traditional clothes.

This song stirs something inside of me and I feel emotional seeing Peru and our culture. Thank you so much for such a transformative song ❤❤❤🇵🇪
♥ 59
- @shainniasu2721
  Renata Flores helped me to understand part of my roots as well, she is very proud of her language and culture and keeps it alive. Definitely check out all of her stuff if you are Quechua, or even if you're not.
  I followed Xiuhtezcatl separately so I was super excited to see him finally do a song with her!
  ♥ 7
- @juanvasquez2050
  Linerato kani, Ushpa, grupo Quena, semillas, Asc 2:39 esis Nativa entre otros... no te olvides qie somos LOS HIJOS DEL SOL!!
  ♥ 5
@roxanapariona23
El latin grammy acaba dedictar que habra nominaciones nuevas y espero que sea musica precolombina y espero que sea mencionado los talentos que tienen una trayectoria de 20 años en el folklore en cada pais de latinoamerica y los nuevos talentosos como ustedes , arriba Mexico y Peru ¡¡.
♥ 379
@crystalgonzales4534
Never be ashamed of your beautiful roots. Im sick and tired of everyone thinking European features and cultures are better or above other cultures of people of color or just non-european cultures in general. My people are beautiful, and that colored skin is beautiful. Remember how great your ancestors were and how skillfully they survived and thrived in the land. Never feel less than anyone.
♥ 304
- @alicaondackova1801
  Me as a european am also sick of us, history and culture of occupation and genocide, not all of us are colonizers and have a superiority gene... especially in Slovakia, we are always the ones being occupied by anyone thtough all of our history, keep your healthy anger and dont let your voice ever be silenced
  ♥ 12
- @journeytoself
  A few european powers were the colonizers, most of Eastern Europeans were opressed in our small countries...they are actively trying to erase our history even today...united we stand...
  ♥ 5
@pilarcubacoello28
Renata Flores es para nuestro país peruano, un rayito de memoria, conexión y arte. Y como buenas ayacuchanas, resilientes y resistentes. Bonita música, SEGUIMOS resistiendo para siempre.
♥ 132
- @bethc7981
  Honrando a la gran Bartolina Sisa
  ♥ 3