Tại các đô thị và trên feed số của Peru, tiếng Quechua không bị coi là bảo vật trong viện bảo tàng hay di vật lịch sử. Nó đang chảy qua subwoofer, pop hook và hyperpop build. Vài năm trở lại đây, một làn sóng nghệ sĩ đã mang ngôn ngữ bản địa thẳng lên sàn nhảy, pha trộn nhạc cụ Andes vùng miền và nhịp điệu truyền thống với production urban đương đại, reggaeton, trap và phong cách K-pop. Được fan và truyền thông địa phương gọi chung là Q-pop và urban fusion, phong trào này vận hành với độ chính xác của pop hiện đại.
Dẫn đầu vòng xoay địa phương này là Avril Navarro. Đến từ Ayacucho, Navarro lần đầu gây chú ý ở tuổi 15 trên La Voz Kids trước khi khẳng định mình là nghệ sĩ solo vào cuối năm 2024 ở tuổi 18 với single “Viaje.” Định hình phong cách của mình là Peruvian urban fusion bằng tiếng Quechua, Navarro đã kết hợp với những cộng sự cực mạnh, làm việc cùng Gustavo Ramírez – người từng đoạt Latin Grammy – và producer kiêm DJ người Ayacucho Kayfex. Âm thanh của cô nghiêng thẳng vào nhịp điệu sẵn sàng cho club: EP 5 track đầu tay, Mi Eterno Kuyaycha, mang đến thứ cô gọi là “qumbias,” tái tưởng tượng danh mục cumbia Peru nền tảng như “Elsa” của Los Destellos cùng producer Kiwan, pha trộn bộ gõ urban, yếu tố Andes và lyrics tiếng Quechua bên cạnh những track như “Qamuy Qamuy” với Marci la Anomalía.
Làn đường cho những thử nghiệm điện tử tràn năng lượng cũng chạy nhanh không kém qua Qorianka, dự án của Gardenia Reynoso. Single tháng 2/2025 của cô, “Upallay” – sáng tác gốc đầu tiên – cắt sắc giữa chất liệu hyperpop, cấu trúc vocal K-pop và phối khí dân gian Andes. Cách tiếp cận lai này gây tiếng vang tức thì trên mạng, một người nghe nhận xét dưới video: “Me encanra que puedo captar la influencia del kpop pero también reconozco los sonidos de la música andina” (“Tôi thích việc mình có thể bắt được ảnh hưởng K-pop nhưng cũng nhận ra âm thanh của nhạc Andes”).
Chia sẻ bảng màu điện tử và pop đó là SÖFY, người đã đi từ đăng cover trên mạng đến các bản phát hành quy mô với album phòng thu Corazón Imperial, luân phiên giữa tiếng Tây Ban Nha và tiếng Quechua. Theo dõi sự tiến hóa của cô qua các bản phát hành như “KILLACHKINMI” tháng 10/2023 và “FANTASÍA” tháng 3/2025, cô đã khẳng định một bản sắc pop riêng biệt kết nối trực tiếp với khán giả trẻ ở Ayacucho và khắp cả nước.
Người đang nắm giữ trực tiếp bộ khung của Q-pop là Lenin Tamayo. Ban đầu hoạt động như người đại diện duy nhất cho tag này, Tamayo đã lấy vũ đạo đồng bộ, giai điệu sắc bén và cách hát trong trẻo của nhạc pop Hàn Quốc rồi khóa chặt vào các nhịp điệu Andean. Tháng 3/2025, anh tung ra “LA LLAQTA”, một lyric video cắt từ dự án AMARU II, càng đẩy mạnh kiểu tấn công bằng bộ gõ và verse tiếng Quechua của phong cách này.
Qua biên giới phía bắc, phong trào thanh niên nói tiếng Kichwa ở Ecuador cũng có đà tương tự. Nhóm sáu thành viên Mana Maymanda, hoạt động từ cộng đồng Peguche ở Otavalo, đã dành nhiều năm neo giữ nhạc pop bản địa hiện đại bằng tiếng mẹ đẻ, bắt nguồn từ album 14 bài năm 2018 Kashnamari. Bản phát hành tháng 2/2025 của họ, “Juyashka Panigu” — do Roberto Lema viết và phối cùng Randall Ballesteros — ghép các chủ đề cộng đồng Otavalo đời thực với những bản phối rõ ràng, dễ nghe, tiếp nối danh mục phòng thu thu âm cùng Grande Liga Records ở các track như “Ayapa Churi.”
Nền tảng cho cả làn sóng này bắt nguồn từ Renata Flores ở Ayacucho. Flores lần đầu thay đổi cách nhìn nhận của địa phương vào năm 2015 khi bản cover tiếng Quechua của cô cho “The Way You Make Me Feel” của Michael Jackson đạt hơn 2,2 triệu view. Thay vì chỉ dừng ở làn viral novelty, Flores đẩy âm thanh của mình sang Latin trap thô, hip-hop, reggaeton và sản xuất điện tử, kết hợp nhạc cụ Andean truyền thống bên dưới những câu rap mạnh mẽ. Tác động của cô lên bối cảnh urban địa phương song hành cùng các hiện tượng đường phố như bản rap kỷ niệm hai trăm năm của Wariwillka, “Tusuriy (Bailemos),” thứ đã khơi mào “Tusuriy challenge” lan truyền khắp YouTube và đưa rap bản địa thẳng lên truyền hình quốc gia. Đến 2025, Flores đã mang các sáng tác tiếng Quechua gốc lên những nền tảng mainstream, trình diễn “Kutitika” tại lễ hội Viña del Mar.
Flores cũng đã bắc cầu âm thanh này đến toàn châu lục. Tháng 3/2025, cô kết hợp với rapper bản địa Mexico lớn lên ở Colorado, Xiuhtezcatl, trong “SÍGUEME,” một track thu cho album TONATIUH của anh. Được xây dựng trong hơn một năm, track đưa Xiuhtezcatl xuống nam quay ở Puncupata và Ayacucho, hòa trộn tiếng Tây Ban Nha, Nahuatl và Quechua trên nền sản xuất hip-hop hiện đại.
Dù âm thanh thỉnh thoảng có lan ra ngoài—gần đây Tamayo mang set Q-pop của mình đến Thái Lan để collab sân khấu với nhóm pop địa phương Berry Berry—khán giả cốt lõi vẫn là dân địa phương. Nó sống trong những buổi thu âm ở Ayacucho với Kayfex và Kiwan, trên những sàn nhảy quay những đường bass cumbia của Avril Navarro, và trong những bản mix trong tai nghe của lũ teen đang khám phá “Upallay.”
Nguồn
- El quechua brilla en Tailandia a través del Q'pop de Lenin Tamayo
- Do K-pop ao Q'pop: o peruano que adaptou o fenômeno global do pop coreano para o quíchua
- Peru teen aims to revive Quechua, one pop song at a time – Digital Journal
- Renata Flores, la voz quechua del pop – Vice Magazine
- Renata Flores: el rap que nació en los Andes y hoy sorprende al mundo
- Lenguas originarias | Wariwillka | Renata Flores | Pop en quechua | La revolución del pop y la música urbana en lenguas originarias
Xem tất cả 32 nguồn
- Libres para fusionar: sonidos, raíces y futuro – Nexos
- Pop y quechua: SÖFY se consolida con “Corazón Imperial”
- Qorianka debuta en la escena Q-pop con su sencillo “Upallay”
- Q'pop, el fenómeno musical coreano adaptado en Perú
- World Domination! SOFY Is Seizing Her Ambitions | Features | Clash Magazine Music News, Reviews & Interviews
- SOFY | Spotify
- music is to blame.: SOFY: ’ OK, Computer’ Is To Blame
- SOFY – The Digilogue
- 50/50 – song and lyrics by SOFY – Spotify
- Press – Xiuhtezcatl
- Xiuhtezcatl
- Music — Xiuhtezcatl
- Indigenous artists reclaim culture and community through music
- Renata Flores, rapera nacida en Ayacucho: “Tenía esa …”
- The Indigenous Artists Choosing Community Over Virality
- Xiuhtezcatl | Spotify
- Lenin – слушать песни онлайн бесплатно на Zvuk.com, музыка в хорошем качестве
- The perfect combination of rough & smooth with GINJIN | LIFTED JAPAN
- Ginjin, Lil Thug E : le son de la trap mongole – Radio Nova
- El grupo que rinde honores a Peguche
- Mana Maymanda – Contigo Hasta El Final (Video Oficial)
- Mi Eterno Kuyaycha – EP – Álbum de Avril Navarro – Apple Music
- Avril Navarro presenta “Mi Eterno Kuyaycha”, su nuevo EP de Qumbias – NTEVE
- Desde Ayacucho, Avril Navarro presenta una nueva mirada a un clásico de la cumbia peruana – Huamangazo
- Avril Navarro presenta Qumbia con Q – Radio Modamix Ayacucho
- Avril Navarro (@avrilnavarrooficial)
Xiuhtezcatl, as an indigenous myself living in Mexico and having endured discrimination by my own people, I'm glad that you do what you do! Thank you for having the power and courage to raise our voices!
♥ 529Thank you so much! Love you!
Don't you ever stop doing what you do! 🥹
We'll always support you!!!!❤️❤
No importa dónde vaya, yo sé de dónde soy.
♥ 10Sigue, sígueme hasta llegar al sol. Los Camino se unen, la profecia cumple.
El Condor desde el sur, la águila del Norte. We have to fight false narratives.
The last line is the most important. America has a superiority complex, and always has. We, as people, have believed for so long, and a lot of people still believe that we are the eagle and the people who have helped us build this country are the vultures of the south, when we have built our system and our country off the backs of Mexican families, who have helped hold our economy together. We are not better. America's complex has ruined and crashed our economy, and any stability we have, for a long time.
Go back to the first line. "no importa dónde vaya, yo sé dónde soy."
It doesn't matter where you are going.
Yet,
You know who you are, despite what has been deeply ingrained in our ungrateful people, our systematic failures. You know who you are, you know the people who will stand by you, and who will be true. The people who see you, face-to-face, look you in your eyes, as you are equal.
Listen to that, not the people who will hold you back from being the person you are. Share your indigenous culture, and let the unity happen. It's the only way we grow and progress as a society. We have to continue bridging gaps. ❤
Ok, yo no hablo nahuatl ni quechua, pero esto me hizo llorar. ¡Arriba nuestros pueblos indígenas! Esto es el alma de nuestros países, por más que se empeñen en olvidarlo y querer adoptar una cultura cuyo valor principal es el consumismo voraz y el materialismo radical.
♥ 617We speak the languages of our oppressors. We can restore what was taken.
♥ 14@ceciliatorres5341 jajajajaj dice tonterías señora. Seguir teniendo identidad de los pueblos originarios es lo correcto, obvio en estos tiempos se tiene que adaptar la cultura y descartar las cosas que no están bien. Usted cree que los franceses niegan sus danzas y vestimenta antigua? los noruegas acaso odian que hayan sido vikingos? los italianos odian haber sido romanos? los chinos odian sus dinastías? Es horripilante que un mexicano odie su propia cultura e historia. Sus palabras demuestran su falta de identidad y su baja autoestima.
♥ 7Saludos desde las Tierras ancestrales de la Nación Gunadule en Panamá, seguimos resistiendo por medio de nuestra arte. 🔥
♥ 314Fuerza a la resistencia de tu pueblo!
♥ 26Saludos desde Perú - chiclayo tierra de los Moches y el señor de Sipan y Huaca Rajada
♥ 17Tengo 67 años y me gusta el movimiento urbano y más si trata de recuperar y afianzar nuestras ancestrales culturas.
La profecía es cierta. ❤🪶🦅✊🏽 Admiración total por su arte y música, hermanos. Acá una compañera música desde Ecuador! ¡Arriba! ✨🙌🏼🤗
♥ 565El agua, la tierra, el aire, el sol. Y esos elementos que nos impulsan a la lucha, al amor. El alma secreta de las cosas. La conciencia universal. La memoria ancestral. La esperanza de un mundo mejor...
♥ 17Can you teach me your language.
♥ 9As someone who has ancestral history from Canada to Mexico to Peru, and has been following both of you for a long time, this is so meaningful. From Alaska to Argentina, we are all cousins. This is our land and it is only ours to shape. Together.
♥ 143The land knows now borders <3
♥ 18@ more now than ever
♥ 1Lo máximo. Renata es una de las mejores artistas que tenemos en Perú.
♥ 160Pero lamentablemente no tiene acogida, en cambio alejandra baigorrea y leslie saw son más conocidas 😢 Renata, Liberato Kani, Ushpa y otros son los verdaderos representantes de Perú
♥ 8@juanvasquez2050 Bueno pero nunca es tarde para conocerla y hacerla famosa.
♥ 2Ver la unión de la águila (donde vivo 🇨🇦) y el cóndor (donde nací 🇵🇪) en la canción y en tantos elementos artísticos del video fue increíble! Gracias por darnos este regalito, Renata y Xiuhtezcatl. 🫶🏽🤎
♥ 142Hermosa y poderosa colaboración 😍Recordemos que tenemos una herencia cultural que debemos proteger y honrar. 🇵🇪 y 🇲🇽 juntos somos lo más.
♥ 118Wow this song is so beautiful and powerful! As a Peruvian, I grew up feeling ashamed of my indigenous roots as the “paisanos” are considered lower than lower class in Peru, which is really sad.
♥ 59Seeing her sing in Quechua and be proud of our indigenous roots was so powerfully liberating to me and I teared up seeing her dance in the traditional clothes.
This song stirs something inside of me and I feel emotional seeing Peru and our culture. Thank you so much for such a transformative song ❤❤❤🇵🇪
Renata Flores helped me to understand part of my roots as well, she is very proud of her language and culture and keeps it alive. Definitely check out all of her stuff if you are Quechua, or even if you're not.
♥ 7I followed Xiuhtezcatl separately so I was super excited to see him finally do a song with her!
Linerato kani, Ushpa, grupo Quena, semillas, Asc 2:39 esis Nativa entre otros... no te olvides qie somos LOS HIJOS DEL SOL!!
♥ 5Never be ashamed of your beautiful roots. Im sick and tired of everyone thinking European features and cultures are better or above other cultures of people of color or just non-european cultures in general. My people are beautiful, and that colored skin is beautiful. Remember how great your ancestors were and how skillfully they survived and thrived in the land. Never feel less than anyone.
♥ 307Me as a european am also sick of us, history and culture of occupation and genocide, not all of us are colonizers and have a superiority gene... especially in Slovakia, we are always the ones being occupied by anyone thtough all of our history, keep your healthy anger and dont let your voice ever be silenced
♥ 12A few european powers were the colonizers, most of Eastern Europeans were opressed in our small countries...they are actively trying to erase our history even today...united we stand...
♥ 5El latin grammy acaba dedictar que habra nominaciones nuevas y espero que sea musica precolombina y espero que sea mencionado los talentos que tienen una trayectoria de 20 años en el folklore en cada pais de latinoamerica y los nuevos talentosos como ustedes , arriba Mexico y Peru ¡¡.
♥ 381Renata Flores es para nuestro país peruano, un rayito de memoria, conexión y arte. Y como buenas ayacuchanas, resilientes y resistentes. Bonita música, SEGUIMOS resistiendo para siempre.
♥ 132Honrando a la gran Bartolina Sisa
♥ 3